Zdrowie psychiczne a spożycie kawy: ADHD

W lutym poruszyliśmy kwestię wpływu spożycia kawy, a przede wszystkim kofeiny, na zdrowie psychiczne. Skupiliśmy się wtedy na lęku i depresji, które na co dzień towarzyszą wielu z nas. Temat ten spotkał się z pozytywnym odzewem z Waszej strony, dlatego chcielibyśmy kontynuować zagadnienia związane z dobrostanem psychicznym. Tym razem opowiemy o tym, jak kawa łączy się z ADHD. To kondycja, którą obecnie rozpoznaje się coraz częściej zarówno u dzieci, jak i dorosłych. Z racji rosnącej liczby diagnozowanych przypadków, zainteresowania środowisk medycznych, ale także mediów, wokół ADHD narosło wiele mitów i wątpliwości, dlatego po raz kolejny oddajemy głos naszej zaufanej dietetyczne Oldze Wojciechowskiej.

ADHD – czym tak właściwie jest?

ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, to neurorozwojowe zaburzenie psychiczne, którego objawy pojawiają się zazwyczaj w dzieciństwie i wpływają na codzienne życie. Choć kojarzone głównie z dziećmi, które stanowią ponad 80% diagnozowanych¹, dotyka ono również dorosłych. W 2024 roku w Polsce liczba pacjentów ze stwierdzonym ADHD wyniosła 64 tysiące osób², ale rzeczywista liczba chorych może być wyższa niż szacunki z powodu częstego braku diagnozy.

Do najbardziej typowych symptomów zalicza się trudności ze skupieniem uwagi, nadpobudliwość i impulsywność, co może prowadzić do problemów z organizacją, relacjami czy obniżoną samooceną. Osoby z ADHD są także bardziej narażone na inne zaburzenia, np. depresję, lęk czy nadużywanie substancji psychoaktywnych.

Leczenie powinno być dobierane indywidualnie. Dostępne opcje to farmakoterapia, terapia poznawczo-behawioralna oraz zmiana stylu życia.

¹ https://galileomedical.pl/zdrowie-psychiczne/statystyki-adhd-w-polsce/

² https://galileomedical.pl/zdrowie-psychiczne/statystyki-adhd-w-polsce/

No dobra, a co z kawą?

W poprzednim artykule pisaliśmy o mechanizmie działania kawy, a dokładniej kofeiny, czyli jej głównego składnika psychoaktywnego. Przypominając – kawa blokuje receptory adenozynowe, wpływając na chwilowe zmniejszenie uczucia senności i zwiększenie czujności. Co ważne, jej działanie jest zależne od dawki. Podczas gdy umiarkowane ilości wypitej kawy są dla zdecydowanej większości osób bezpieczne dla zdrowia, jej nadmierne spożycie może wiązać się z nasileniem objawów, takich jak niepokój, bezsenność czy kołatanie serca. Reakcja na kofeinę i jej dawkę zależy od indywidualnych cech każdego organizmu.

W naszym wpisie „Zdrowie psychiczne, a spożycie kawy: depresja i lęk” jasno zaznaczyliśmy, że spożycie kawy może mieć pozytywny wpływ na zdrowie psychiczne. Na podstawie przytoczonych badań widzimy, że umiarkowane ilości kofeiny mogą być pomocne (lub po prostu nieszkodliwe) u osób cierpiących na depresję czy zaburzenia lękowe. A jak sprawa ma się w przypadku ADHD? Przyjrzyjmy się temu, co najważniejsze, czyli badaniom naukowym.

ADHD a spożycie kofeiny – co na to nauka?

Zacznijmy od samego początku, czyli od spożycia kofeiny w trakcie ciąży. Warto przytoczyć tutaj dwa badania, które oceniają związek między spożyciem kofeiny przez matkę w czasie ciąży a zespołem nadpobudliwości psychoruchowej u dzieci w wieku 5–6 oraz 11 lat. W badaniu młodszych dzieci spożycie kofeiny przez kobiety nie wiązało się z wyższym ryzykiem zaburzeń zachowania. Również drugie badanie nie wykazało żadnego związku między spożyciem kofeiny przez matkę w czasie ciąży, a ADHD u starszych dzieci.

Kolejnym, często badanym aspektem, jest wpływ spożywanej kofeiny na dzieci i młodzież z ADHD. Analiza z 2023 sprawdziła wpływ kofeiny na objawy ADHD u 104 dzieci w wieku od 5 do 15 lat. Większość badań wskazała brak istotnej różnicy w porównaniu placebo z kofeiną. Natomiast w pojedynczych badaniach zaobserwowano poprawę objawów ogólnych, w tym utrzymanie uwagi i nadpobudliwości.

Do mniej optymistycznych wniosków doszli badacze w 2020 roku, w którym porównano spożycie kofeiny w ciągu dnia u nastolatków z ADHD oraz zdrowych, a także sprawdzono jej wpływ na sen. Młodzież z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej spożywała więcej kofeiny niż rówieśnicy w późniejszych porach dnia. Co więcej, jej spożycie było powiązane z gorszą oceną jakości snu u nastolatków z ADHD.

Niestety, jeśli chodzi o badania wpływu kofeiny na dorosłych z ADHD, to nauka ma jeszcze sporo do nadrobienia. Wynikać może to z faktu, że o występowaniu zaburzenia u dorosłych mówi się stosunkowo od niedawna – od lat ADHD kojarzone było jedynie z dziećmi oraz młodzieżą w wieku szkolnym. Warto jednak przytoczyć sporą analizę, która sprawdzała wpływ kofeiny na utrzymanie uwagi u 1455 uczestników. Wywnioskowano, iż w przeciętnej populacji kofeina wyraźnie poprawia koncentrację, poprawiając czas reakcji oraz dokładność. Jednocześnie przy zbyt wysokich dawkach pozytywny efekt nie jest obserwowany.

Podsumowując – czy mając (lub podejrzewając) ADHD mogę pić kawę?

Jak to często bywa z trudnymi pytaniami –  to zależy. Wspominaliśmy wcześniej, że reakcja organizmu na daną dawkę kofeiny jest kwestią indywidualną. Każdy z nas reaguje różnie, nawet w przypadku osób zdrowych, co jest związane z indywidualnym metabolizmem kofeiny. W przypadku osób z ADHD, nie ma obecnie oficjalnych zaleceń dotyczących spożycia kawy czy kofeiny. W przypadku dzieci i młodzieży szkolnej kofeina jest ogólnie niewskazana (szczególnie jeśli pochodzi z energetyków, które są problematyczne z wielu różnych powodów). W przypadku dorosłych ilość spożytej kofeiny powinna być dostosowana indywidualnie, w zależności od tego, jak się po niej czujemy. Jeśli kawa nasila objawy ADHD, to warto zmniejszyć wypijaną jej ilość lub całkowicie ograniczyć. Polecamy również obserwować jej wpływ na sen, a w razie problemów spróbować pić kawę tylko w pierwszej połowie dnia. Wpływ kofeiny będzie się także różnić w przypadku osób stosujących leki na ADHD. W niektórych przypadkach kawa może nasilać ich działanie.

Jeśli jednak nie odczuwasz negatywnych skutków po spożyciu kofeiny (lub wręcz przeciwnie, widzisz poprawę), a w ulotce stosowanych leków nie znalazłeś informacji o tym, iż należy z niej zrezygnować lub nie powiedział Ci tego lekarz – śmiało sięgnij po kubek ulubionej kawy! 

Bardzo dziękujemy Oldze za ten wpis i jak zwykle przejmujemy na chwilę mikrofon.

Kofeina Ci nie służy? Nic nie szkodzi, mamy coś w sam raz

Napij się decafa albo ziołowo-owocowej mieszanki. Nasi ulubieńcy to:

– Sie Przelewa Decaf – dużo nut herbacianych. Brzoskwinie, maliny, brązowy cukier.

– Colombia Decaf Espresso – czekoladowo-marcepanowa, z owocową słodyczą, która kojarzy się z dżemem pomarańczowym.

– Herbatka Rumianek & Lawenda – Lekka i delikatna. Orzeźwiająco-miętowa, ale z rumiankową słodyczą i lawendowym aromatem.

– Herbatka Róża & Limonka – Rozgrzewający, owocowo-przyprawowy napar z naturalną, lekką słodyczą!

Masz ADHD? Oni też:

Michael Phelps – jeden z najwybitniejszych pływaków w historii. Zdiagnozowany oficjalnie w wieku 9 lat. O jego walce z ADHD oraz o tym, jak basen pomógł mu opanować objawy, pisała nawet jego mama w oficjalnych poradnikach dla rodziców dzieci z ADHD.

Howie Mandel – znany kanadyjski komik i juror America’s Got Talent. Od lat otwarcie mówi o swoim oficjalnie zdiagnozowanym ADHD i OCD, napisał o tym nawet autobiografię.

Solange Knowles – piosenkarka (siostra Beyoncé). Oficjalnie wyznała, że była diagnozowana pod kątem ADHD dwukrotnie, ponieważ za pierwszym razem nie uwierzyła lekarzowi i poprosiła o drugą opinię, która potwierdziła zaburzenie.

A tak na zakończenie – mamy nadzieję, że u Ciebie wszystko gra. ADHD potrafi przekonać, że codzienne trudności to lenistwo, brak silnej woli albo życiowa porażka. To nieprawda. Twój mózg po prostu działa na innych obrotach. Rozmowa z kimś, kto to rozumie – przyjacielem, lekarzem czy terapeutą – oraz znalezienie odpowiednich strategii mogą być początkiem zrzucenia z siebie ciężaru i ułożenia życia na własnych, bezpiecznych zasadach.

Jeśli potrzebujesz, wsparcia możesz poszukać tutaj:

• 116 123 – Telefon Zaufania dla Dorosłych w Kryzysie Emocjonalnym (wsparcie psychologiczne codziennie) – czynny również czat online

• 800 70 2222 – Centrum Wsparcia dla osób w kryzysie psychicznym – pomoc dostępna 24/7

• Fundacja Pandora (fundacjapandora.pl) – specjalizuje się w pomocy osobom neuroatypowym. Organizacja prowadzi m.in. darmowe grupy wsparcia oraz psychoedukację, a także programy bezpłatnej terapii dla osób w trudnej sytuacji materialnej.

• „ADHD. Twój mózg jest sprawny, tylko działa inaczej” – dr Tamara Rosier. To książka, która wyjaśnia emocjonalną stronę ADHD i to, dlaczego tradycyjne metody motywacji na nas nie działają.

• „Życie z ADHD. Brakująca instrukcja obsługi” – Olimpia Jenczek. To książka dla tych, którzy dopiero zastanawiają się nad diagnozą, oraz tych, którzy już wiedzą, ale wciąż szukają sposobów, by lepiej zrozumieć siebie.

Bibliografia:

Cusick CN, Langberg JM, Breaux R, Green CD, Becker SP. Caffeine Use and Associations With Sleep in Adolescents With and Without ADHD. J Pediatr Psychol. 2020 Jul 1;45(6):643-653. doi: 10.1093/jpepsy/jsaa033.

Del-Ponte B, Santos IS, Tovo-Rodrigues L, Anselmi L, Munhoz TN, Matijasevich A. Caffeine consumption during pregnancy and ADHD at the age of 11 years: a birth cohort study. BMJ Open. 2016 Dec 5;6(12):e012749. doi: 10.1136/bmjopen-2016-012749.

Hulsey B, Walker C. Beyond childhood: Understanding ADHD in adults. JAAPA. 2025 Dec 1;38(12):22-29. doi: 10.1097/01.JAA.0000000000000286.

Kløve K, Petersen A. A systematic review and meta-analysis of the acute effect of caffeine on attention. Psychopharmacology (Berl). 2025 Sep;242(9):1909-1930. doi: 10.1007/s00213-025-06775-1.

Loomans EM, Hofland L, van der Stelt O, van der Wal MF, Koot HM, Van den Bergh BR, Vrijkotte TG. Caffeine intake during pregnancy and risk of problem behavior in 5- to 6-year-old children. Pediatrics. 2012 Aug;130(2):e305-13. doi: 10.1542/peds.2011-3361.

Perrotte G, Moreira MMG, de Vargas Junior A, Teixeira Filho A, Castaldelli-Maia JM. Effects of Caffeine on Main Symptoms in Children with ADHD: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Trials. Brain Sci. 2023 Sep 11;13(9):1304. doi: 10.3390/brainsci13091304.

Rajaprakash M, Leppert ML. Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder. Pediatr Rev. 2022 Mar 1;43(3):135-147. doi: 10.1542/pir.2020-000612.

Zapis bibliograficzny: Antshel, K. M. (2019). The Science of ADHD: A Guide for Parents and Professionals. Amazon Digital Services.

Zapis bibliograficzny: King, L. (2007). Interview with Paris Hilton. Larry King Live, CNN. Transkrypcja i materiały dostępne archiwalnie via AdderWorld oraz w analizie ADHD UK.

Zapis bibliograficzny: Mandel, H., Young, J. (2009). Here’s the Deal: Don’t Touch Me. New York: Bantam Books. Szczegóły publikacji dostępne w bazie Google Books.

Zapis bibliograficzny: BlackDoctor.org. (2014). Solange Knowles: „I Was Diagnosed With ADHD Twice”. Przedruk wywiadu dostępny w bazie medialnej BET News oraz omówiony przez Everyday Health.